صنايع دستي جهان

يكي از شاخه هاي صنايع دستي سنگي مرصع كاري است . مرصع به معني آنچه با جواهر تزئين شده باشد، است.(جواهر نشان)هنر مرصع كاري عبارت است از نشاندن جواهر(سنگهاي قيمتي ونيمه قيمتي)بر روي ظروف ، زيور آلات و اشياء تزئيني ديگر .

تاريخچه
از هزاران سال پيش ساخت زيور آلات و يا ظروف تزئيني و نشاندن نگين بر روي آنها در ايران رايج بوده است. آثاري چون جام ها، كاسه ها و زيور آلاتي جواهر نشان كه مربوط به دوره هاي هخامنشيان،اشكانيان،ساساني ان و ... مي باشد گواه اين امر است كه هنرمندان از هزاران سال پيش در زمينه نشاندن سنگ هاي قيمتي و نيمه قيمتي بر روي اين اشياء تبحر داشته اند.
بازمانده اصيلي از آن روزگار شايد زيور آلاتي باشد كه زنان قبايل چادر نشين مختلف و زنان روستايي از آن استفاده مي كردند. اغلب اين زيور آلات داراي تزئيناتي زيبا از سنگ هاي زيبا و درخشان هستند. سنگ هايي چون عقيق جگري و فيروزه و ...

مواد اوليه
مواد اوليه اين هنر انواع سنگهاي قيمتي و نيمه قيمتي از قبيل زمرد ، الماس ، فيروزه ، ياقوت ، عقيق ،يشم ميباشد

ابزار وتجهيزات
تعدادي از ابزار كار به اين شرح است :
1- قلم انگلا ( براي قلم زني )
2- قلم چنگ خواباندن
3- گوار سه غلطان (ابزاري كه با غلتاندن آن بر روي طلا يا نقره ، قسمت بالاي ديواره اي كه اطراف نگين را گرفته بر روي نگين مي خوابد و باعث مهار شدن نگين در جاي خود مي شود
4- سمبه
5- ماردالا ( ابزاري كه كاربردي شبيه چكش دارد . )
مراحل توليد
در روزگار ما از هنر مرصع كاري بيشتر در ساخت زيور آلات استفاده مي شود، به همين دليل هنرمند مرصع كار ، فعاليت خود را پس از آماده شدن زيور آغاز مي كند .
گذاشتن سنگ بر روي طلا يا نقره (يا فلزات مناسب ديگر ) به چهار روش صورت مي پذيرد :
1-ريلي
2-قلم خور
3-كاسه اي
4-چنگي

پيشنهاد ويژه
نظر رتبه برتر هاي كنكور رو ببين و خودت قضاوت كن
بلاگري؟طوري كه ميخواي ديده نشدي؟كليك كن پيجتو ميليوني كن
دلت تنوع ميخواد؟ سفر با هزينه كم هم ميشه!

سپر نادر شاه افشار
از پوست كرگدن ساخته شده و بعد از استفاده او در جنگ ها ،مرصع كاري شده است

روشهاي نصب سنگ هاي قيمتي ونيمه قيمتي بر روي زيورآلات غالبا به نحوه ساخت آن زيور بر مي گردد. در واقع ابتدا سازنده زيور آلات ، جاي مخصوص به سنگ مورد نظر را خالي مي گذارد و آنگاه هنرمند مرصع كار براي نشاندن سنگ اقدام مي كند . در روش ريلي ، بر روي طلا يا نقره جاي ريل مانندي براي نگين (سنگ مورد نظر ) خالي است كه پس از آنكه مرصع كار سنگ را در اين محل جاي داد، با سمبه وضربه ابزاري چكش مانند ، فلز اطراف نگين را به آ ن نزديك مي كند . در روش قلم خور حفره اي مخروطي براي نگين تعبيه شده كه مناسب نگين هاي است كه تراش مخروطي (ماركيز ) دارند.پس از جا انداختن نگين در جا ي مورد نظر با استفاده از قلم ، مقداري از طلا يا نقره مورد نظر به سمت نگين هدايت مي شود و در واقع روي نگين مي خوابد .

خريد صنايع دستي

در روش كاسه اي و چنگي نيز با توجه به فضاي كاسه مانندي كه براي نگين در نظر گرفته شده است ، ابتدا نگين در جاي خود قرار مي گيرد ، سپس يا چنگهايي از طلا يا نقره دور آن را مي گيرد (روش چنگي ) ويا با استفاده از سوهان مقداري از فلزآن زيور روي سنگ خوابانده مي شود و در اين حالت نگين در جاي خود ثابت مي شود .

در بعضي مناطق براي چسباندن موقتي نگين بر روي زيور آلات مورد نظر ابتدا از كمي موم استفاده مي كنند كه هنگام كار با قلم يا سوهان نگين از جاي خود حركت نكند و كار راحت تر انجام گيرد و در آخر كار با مقداري حرارت ، موم ذوب مي شود و مي توان آن را با دستمال پاك كرد. ولي در مورد تمام سنگها نمي توان از اين روش استفاده كرد زيرا حرارت رنگ بعضي از سنگها را عوض مي كند.

كرمان بدرستي گنجينه ي تاريخ و هنر است و از هر دوره و زماني بناهايي و هنرهايي به يادگار دارد كه هر يك از داستانهايي بس شنيدني حكايت مي كنند.

پهناورترين استان ايران در ادوار مختلف تاريخ، پذيراي انبوه اتفاقات ديدني و شنيدني، افتخار آميز و ذلت بار، شادي آفرين و غم بار بوده و علي رغم ناملايمات بسياري كه از روزگاران دور و نزديك ديده، مغرور و پر افتخار همچنان خودنمايي مي كند و منتظر زماني است كه جايگاه شايسته خود را بازيابد.

كرمان با توجه به توانايي هاي فراوان طبيعي و تاريخي و هنري مي‌تواند مقصد انواع گردشگري و توريست واقع شود. كرمان و كرماني از ديرباز به هنرمندي شهره بوده. اين گفته را با ديدن صنايع و آثار دستي توليد شده در استان درخواهيد يافت كه در ادامه اين قاله از محموعه هنر ديبا با يكي از مهمترين و معروفترين آثار دستي تهيه شده در استان آشنا خواهيد شد.

استان كرمان
موقعيت جغرافيايي استان كرمان
استان كرمان در جنوب شرقي ايران واقع شده و از شمال با استان‌هاي خراسان و يزد، از جنوب با استان هرمزگان، از شرق با سيستان و بلوچستان و از غرب با استان فارس همسايه است.

مساحت اين استان در حدود ۱۷۵۰۶۹ كيلومتر مربع مي‌باشد. استان كرمان پس از استان خراسان دومين استان پهناور كشور مي‌باشد و در حدود ۱۱ درصد از خاك ايران را در بر گرفته است.

اين استان يكي از مرتفع ترين استانهاي كشور و شهرستان بافت آن با ۲۲۵۰ متر ارتفاع از سطح دريا مرتفع ترين شهرستان استان مي‌باشد. ارتفاعات اين استان از رشته كوه‌هاي مركزي ايران چين خوردگي‌هاي آتشفشاني آذربايجان شروع مي‌شود و تا بلوچستان امتداد دارد و دنباله آن چندين بار در فلات مركزي به وسيله حوزه‌هاي پست داخلي و كوير قطع مي‌شود.

رشته كوه‌هاي مركزي در اين منطقه دشت‌هاي وسيع استان را از يكديگر جدا مي‌سازند. اين كوه‌ها به طور كلي ۲ رشته عمده هستند كه از شمال غربي به جنوب شرقي كشيده شده‌اند و مهم ترين آن رشته كوه‌هاي بشاگرد كوهبنان است.

اين رشته كوه‌ها دنباله كوه‌هاي جندق و بيابانك هستند كه تا كرمان و بم گسترش يافته‌اند. رشته دوم كوه‌هايي هستند كه از يزد تا كرمان و چال جازموريان كشيده شده‌اند و به موازات رشته اول امتداد دارند.

سابقه سكونت و استقرار انسان در سرزمين كرمان به هزاره چهارم قبل از ميلاد مي‌رسد. اين منطقه يكي از قديمي ترين نواحي ايران به شمار مي‌رود و در گذر زمان، گنجينه‌هاي فرهنگي تاريخي گرانبهايي در آن پديد آمده كه نمايانگر روند تاريخي و حيات اقتصادي، اجتماعي آن است.

صنايع دستي
صنايع استان دستي كرمان، در زندگي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مردم مناطق مختلف استان نقش بسزايي دارد. مهمترين صنايع دستي رايج در استان كرمان عبارت است از:
قاليبافي:
كرمان از مراكز مهم قاليبافي ايران به شمار مي آيد. اين شهر در آغاز قرن بيستم ميلادي يكي از معروفترين مراكز قاليبافي جهان به شمار مي آمده است، چنان كه در آستانه جنگ جهاني اول تعداد دارهاي قالي در اين استان به بيش از پنج هزار مي رسيد.

طرح و رنگ در قالي كرمان اهميت بسيار دارد، چنانچه كمتر مي توان دو قالي را از نظر رنگ و نقشه شبيه به يكديگر پيدا كرد. فرش كرمان ريز بافت و عموماً ۴۰ رج در گره است و بيشتر در ابعاد ۶۰ *۱۰۰ – ۱۵۰ * ۱۰۰ – ۱۲۰ * ۲۰۰ بافته مي شود. در گذشته فرش هاي ۱۰۰ متري نيز به صورت سفارشي در كرمان بافته شده است كه اين كار افتخاري براي صنعت و هنر قاليبافي به شمار مي آيد. دارهاي قاليبافي كرمان عموماً عمودي است و تنها در منطقه سيرجان و حومه آن استفاده از دارهاي افقي رواج دارد.

گره رايج در قاليبافي كرمان “فارسي” است. بخشي از پشم مصرفي قاليبافان كرمان از خود منطقه و بقيه از خراسان و كرمانشاه تأمين مي شود. علاوه بر كرمان در مناطق رفسنجان، جوبار، ماهان، روار،كوهپايه، چترود، خانوك، هوتك، سرآسياب و سردار نيز قاليبافي رواج دارد. خريد صنايع دستي

در كليه اين مناطق از پشم مرغوب براي بافت قاليهاي درجه يك استفاده به عمل مي آيد و تار و پود كليه توليدات از نخ پنبه اي است. فرش ها عموماً دو پوده بافته مي شود و فقط در منطقه “راور” گاهي فرشهاي بسيار مرغوب سه پوده است.

طرحهاي معروف قالي كرمان عبارت است از: شاه عباسي، افشان، ترنجي، خوشه، برگ فرنگي، درختي، شكارگاه و قاب قرآني.

قاليچه هاي افشار:
در منطقه سيرجان قاليچه هايي موسوم به افشاري بافته مي شود كه داراي معروفيت خاصي است. اين قاليچه ها توسط ايل افشار كه به كرمان كوچ كرده اند بافته مي شود.

از نظر قاليبافي، ايلات افشار و روستاييان اين منطقه هر يك از ديگري چيزهايي اقتباس كرده اند و اگر رنگ ها ايلاتي است، برخي نقش ها كاملاً با طرحهاي ايلاتي متفاوت است. با اين همه چادر نشينان گره تركي و روستائيان گره فارسي به كار مي برند. نقش ها شكستگي خاصي دارند(مانند نقش مرغي) و يا نقش ترنجي كه بافتن هر يك پوشيده از نگاره هاي كوچك است. در واقع اصالت قاليچه هاي كرمان را در كارهاي ايلات افشار بايد جستجو كرد كه نقشه و طرز بافت آنها وجه مشتركي از هنر مردم آذربايجان و كرمان است كه به خوبي با هم آميخته شده اند.

گليم شيريكي پيچ:
شيريكي پيچ نامي است كه بافندگان ايلياتي و گاه روستايي كرمان به نوع خاصي از گليم مي دهند. اين نوع گليم كه در اصطلاح بومي با عناوين “شيريكي پيچ” و “سوزني” نيز از آن ياد مي شود ظاهري همانند قالي دارد و بافت آن نيز درست به اندازه بافت قالي مشكل و وقت گير است.

شيريكي پيچ از جمله سوماكهاي مشهور ايران است كه در مناطق عشايري و روستايي شهرهاي سيرجان، بافق و كرمان بافته مي شود.

صنايع دستي در بجنورد
صنايع دستي بجنورد از خطه استان خراسان شمالي يكي از جالبترين و خاص ترين صنايع دستي كشورمان محسوب مي شود. استان خراسان شمالي محل زندگي قوميت و فرهنگ هاي مختلف نظير تركمن ها، فارت ها، بلوچ ها، تات ها و غيره است و طبيعي است

ليست صنايع دستي بجنورد
صنايع دستي شهر بجنورد از لحاظ نوع و مدل و حتي شيوه بافت و تهيه با ديگر شهر و استان هاي كشورمان متفاوت است. به همين دليل است كه صنايع دستي بجنورد در كل كشور شهرت زيادي دارند.

قالي دو رو
قالي دو رو از لحاظ بافت با قالي معمولي يكسان است اما شيوه آن متفاوت است به نحوي كه دو بافنده همزمان مشغول هستند به همين دليل به قالي دو رو مشهور شده است. به عبارت ديگر دو بافنده بودن قالي هاي بجنورد سبب شده تا هر طرف آن يك طرح و نقش خاصي داشته باشد و بتوانيد از هر دو طرف آن استفاده كنيد.

در نمونه هاي بسيار نفيس فرش ها از ابريشم بافته مي شوند و طرح آنها نيز معمولا ترنج، قرچاق، قاپ، قاپي و يموت هستند. سختي توليد قالي دو رو بجنورد سبب شده تا افراد كمي در اين حوزه مشغول به كار باشند. اقوام تركمن بافندگان اصلي قالي دو رو از صنايع دستي بجنورد هستند.

سفره كردي
يكي از صنايع دستي استان بجنورد خراسان شمالي، سفره كردي است كه چون توسط عشاير كرد بافته مي شود به اين اسم معروف شده است. علاوه بر بجنورد كه مهد اين هنر و صنايع دستي زيباست، شهرهايي مثل شيروان و فاروج هم در توليد آن سهيم هستند.

طرح و نقوشي كه براي بافت سفره كردي استفاده مي شود برگرفته از اعتقادات و باورهاي عشاير كرد اين منطقه است. از جمله نقوش رايج سفره كردي بجنورد مي توان به نقوش هندسي، گل و حيوانات و پوشش هاي گياهي اشاره كرد.

چاروق دوزي
چاروق دوزي يكي ديگر از صنايع دستي بجنورد و از نمونه هاي بسيار قديمي است. اين پاپوش ها از پوست حيوانات بافته شده و به كمك نخ هاي ضخيم به پا مي بندند. با توجه به اينكه ريشه اين كلمه تركي است حدس مي زنند كه اولين بار ترك ها ابداع گر چاروق دوزي بوده اند.

چاروق دوزي به دو شكل انجام مي شود تا همه افراد با هر نوع سطح درآمد توان خريد صنايع دستي داشته باشند. مدل اول كه گلدوزي و ظرافت كمتري دارد ارزانتر بوده و مخصوص افراد كم درآمد است.

در سمت مقابل نمونه هاي نفيس گلدوزي و ظرافت كاري بسيار بيشتري داشته، از جنس چرم درجه يك هستند، گلدوزي ها با نخ هاي ابريشمي مرغوب بوده و گاهي اوقات هم حكاكي ظريف ديده مي شود.

جاجيم بافي
صنايع دستي در بجنورد كاملا كاربردي هستند و نمونه هاي تزييني كمتر ديده مي شود مثل همين جاجيم بافي كه زيراندازي شبيه به قالي و گليم بوده و زنان بجنوردي مي بافند. جاجيم ها نقوش و شكل راه راه و رنگارنگي داشته و معمولا پشمي هستند.

جاجيم هايي كه توسط زنان و مردان روستايي بجنورد بافته مي شود، در شيوه بافت، تنوع و ميزان رنگبندي و نقوش و مدل گره ها با جاجيم هايي كه در شهر توسط زنان بافته مي شوند متفاوت است. اما هر دو مدل جاجيم بافي كيفيت بسيار بالايي دارند.

فرش، پشتي و قاليچه
به عنوان يك ست خانگي رايج، فرش و پشتي و قاليچه بسيار كاربردي بوده اند. از صنايع دستي شهر بجنورد مي توان به همين ست خانگي پركاربردي اشاره كرد كه توسط زنان تركمن بافته مي شوند.

البته علاوه بر بجنورد در شهرهاي مانه و سملقان نيز اين مدل دستبافته هاي بسيار زيبا و خاص هم ديده مي شوند اما مرغوب ترين آنها در بجنورد است.

اين دستبافته هاي ارزشمند زنان تركمن بجنورد از نظر فرم هندسي، شكستگي خطوط و طرح و نقش هايي مثل تركمن يموتي، غزال گز، قاشقي، آغال، شانه هاي و چهارقاب خاص همين خطه است و نمونه ديگري از آن در كشور نيست.

پلاس بافي
يكي ديگر از صنايع دستي بجنورد كه در اين شهر رواج دارد اما بومي اين منطقه نيست پلاس بافي است. پلاس به گليم هاي پشمي مي گويند كه مردم براي جلوگيري از نفوذ سرما و گرماي كف زمين درون چادرهاي خود استفاده مي كردند.

عشاير خراسان شمالي چادرهاي خود را در زمين هاي مرطوب و بدون زهكشي برپا مي كنند و وجود اين نوع گليم ها كه به پلاس معروف هستند ضروري است. البته پلاس بافي براي استفاده در خانه روستاييان نيز كاربرد دارد.

مدلي از پلاس بافي كه در بجنورد خراسان شمالي رواج دارد، بافت پيچ است كه با ساير نقاط كشور متفاوت است.

پوستين دوزي
همانطور كه مي دانيد پوستين ها لباس هاي بسيار گرمي هستند كه از پوست حيوانات پشم دار مي بافند. پوستين دوزي هم يكي از صنايع دستي شهر بجنورد است هر چند از رونق افتاده و به شكل خيلي محدود توليد مي شود.

اگر به دنبال صنايع دستي و سوغات بجنورد هستيد و پوستين هاي عشاير را مي خواهيد بايد سري به بازارهاي قديمي اين شهر بزنيد.

چادرشب بافي
چادر شب بافي از صنايع دستي بجنورد و البته چند منظوره و با كاربردهاي گوناگوني است كه امروزه توسط دستگاه ها به صورت ماشيني از نخ هاي پشمي و پنبه اي توليد مي شود. در گذشته براي چادرشب بافي از نخ ابريشمي استفاده مي كردند.

از چادرشب هاي بزرگ براي پيچيدن رختخواب و از مدل هاي كوچك آن به عنوان روميزي، حوله، دستمال و غيره استفاده مي كنند. اين محصول صنايع دستي امروزه در منطقه جرگلان بجنورد بافته مي شود.

زيورآلات سنتي
زيورآلات سنتي هميشه موردپسند خانم ها در سراسر كشورمان بوده و به همين دليل است كه يا ساخت زيورآلات جزو صنايع دستي يك شهر محسوب مي شود و يا اينكه جزو علاقه مندي ها و واردات اصلي هر شهر به حساب مي آيد.

زيورآلات سنتي شهر بجنورد مكمل لباس هاي سنتي بوده و طبق آيين و آداب و رسوم استفاده مي كنند. زيورآلات سنتي و دست ساز بجنورد از جنس طلا، نقره، عقيق، پشم، مهره هاي رنگي و قلع است.

زيورآلات سنتي شهر بجنورد به كمك ابزارهايي مثل سندان، سوهان، انبردست، سيم چين، مته، سمباده، مته و غيره ساخته مي شوند.